All tagged XIX. mendea

Langileen egoera larria beraientzat agerian geratuko den momentua helduko da. Sistema ekonomikoa langileen aurka jokatzen duela jabetuko dira. Gizarte oparoan bizi direnen gehiengoa miseria gorrian bizi direnean kontzientzia faltsua bukatuko da eta ideologia hori desakralizatuko da. Proletarioak eguna eta gaua bereizten duten bezain argi ikusiko dute sistema kapitalista ustela, faltsua eta gezurrezkoa dela. Orduan ondoreko bi aukeren artean bat gertatuko da:

  1. Iraultza. Langileak irauli egingo dira eta ekoizpen-baliabideen jabetza pribatua bortizki hartuko dute.

Orain arteko gizartearen historia klase-borroken historia da.

Askeak eta esklaboak, patrizioak eta plebeiuak, baroiak eta glebako jopuak, gremio-maisuak eta ofizialak; hitz batean, zapalduak eta zapaltzaileak, elkarren aurrez aurre beti, etengabeko borroka bat egin dute, ezkutukoa batzuetan, agerikoa beste batzuetan, borroka bat, zeinak etapa bakoitzean gidatzen baitu eraentza sozial osoaren eraldakuntza iraultzailera edo bi klase borrokatzaileen baterako hondamendira.

Nietzscheren aburuz erlijioa beldurretik sortzen da, gizakiak bizitzan dituen larrimin- eta ezintasun-sentimenduetatik. Erlijioak ez du inoiz egia esan eta naturaz gaindiko izaki transzendenteak aldarrikatzean –Jainkoa, haraindikoa…– metafisikak egiten duen hutsegite berbera egiten du. Ondorioz, Nietzschek tradizio judu-kristauaren aurka jotzen du, budismoaren aurka, eta, oro har, erlijio-arau ororen aurka. Mendebaldearen historian kristautasunak antzinatasun klasikoaren balio dionisiakoak baztertzen ditu mundu ideal baten asmakizunaren bidez eta mundu erreal bakarra arbuiatzen du. Hilezkortasuna onartuz gero bizialdi hau igarobide iragankor bihurtzen da. Nietzscherentzat kristautasuna platonismo herrikoia da, filosofia eta moral arrunta, ahul eta esklaboentzat. Bestetik erlijioak balio dekadenteak soilik proposatzen ditu, artaldearen balioak, esklaboenak: umiltasuna, mendekotasuna, obedientzia, sakrifizioa…, den-denak bizi-irriken aurkakoak. Besteak beste bekatuaren, erruaren, damuaren eta penitentziaren kontzeptuekin egiten ditu erlijioak bizitzaren aurako eraso larrienak.

Burges eta proletarioen arteko borroka Historiako azkeneko klase-borroka da. Gizarte burgesaren baitan garatzen diren produkzio-indarrak ekoizte-prozesuaren baitan sortzen diren arazoak konponduko dituzten baldintza materialak ezartzen dituzte. Horrekin itxi egingo da gizateriaren Historiaurrea.

Gizarte komunista helduko da fenomeno naturalak gertatzen diren ziurtasun-maila berberarekin. Ez da konbentzimendu moralarengatik etorriko sozialista utopikoek uste zuten bezala. Ez gara gizarte bidezkoagoa eraikitzen saiatu behar. Giza-emantzipazioa indar sozial eta historiekoen analisian oinarritzen da. “Klase langileak ez du idealik gauzatu behar.” Ez da gizarte kapitalista suntzitzearen kontua, traszenditzearena baino.

Gizakiak ekoizleak gara, izatez. Lana ez da zigorra, autoerrealizaziorako bitartekoa baizik. Gizakiak errealizazioa lortzen du besteekin elkarlanean bere beharrak asetzeko natura bereganatzen eta gizatiartzen duenean bere kontzeptu, proiektu edo planen arabera. Baina Marx-ek ez du modu honetan errealizatutakoko gizonik aurkitzen bere lana alienatua duten gizakiak baino.

XX. mendearen lehen zatian gaur egun indarrean dauden korronte filosofiko batzuk sortzen dira: marxismoa, existentzialismoa, bitalismoa eta mugimendu analitikoa.

XIX. medearen bigarren zatiko hegelianismoaren aurkako jarrerak honako hau aldarrikatzen du: bizirik iraun nahi izanez gero filosofia ezin daiteke Hegelen erara aritu, eta pentsatzeko modu berriak aurkitu behar ditu. Garai guztietan, ohikoa izan da filosofoek filosofia bera ezbaian jartzea; dena dela, esan daiteke joera hori muturreraino iritsi dela XX. medean, etengabe galdezka aritu direlako posible den filosfia, edo baduen edo ez zentzurik.